Η Σκηνή
Ο Αχιλλέας δεν φεύγει ποτέ πραγματικά από την ιστορία μετά τη λογομαχία για τη Βρισηίδα — απλώς φεύγει από τη μάχη. Για το μεγαλύτερο μέρος της μέσης της Ιλιάδας, κάθεται στη σκηνή του δίπλα στα πλοία, ενώ ο πόλεμος στον οποίο είναι ο καλύτερος πηγαίνει άσχημα χωρίς αυτόν. Ο Όμηρος επιστρέφει διαρκώς σε εκείνον: να μονολογεί, να κοιτά τον καπνό πάνω από το πεδίο της μάχης, να αρνείται κάθε προσέγγιση.
Και οι προσεγγίσεις είναι πολλές. Τελικά, ο Αγαμέμνονας στέλνει πρεσβεία — τον Οδυσσέα, τον Αίαντα και τον ίδιο τον μέντορα του Αχιλλέα, τον Φοίνικα — με έναν σχεδόν παράλογο σωρό αποζημίωσης: χρυσάφι, τρίποδες, άλογα, εφτά άθικτες γυναίκες, την επιστροφή της Βρισηίδας «με όρκους ότι δεν ανέβηκα στο κρεβάτι της», και την υπόσχεση μιας από τις κόρες του Αγαμέμνονα σε γάμο, συν εφτά πόλεις, αρκεί ο Αχιλλέας να γυρίσει απλώς πίσω και να πολεμήσει.
Ο Αχιλλέας τα απορρίπτει όλα. Όχι επειδή η προσφορά είναι πολύ μικρή. Αλλά επειδή, όπως λέει ο ίδιος, κανένα κοπάδι ή χρυσάφι δεν αξίζει ό,τι έχει χάσει — και αυτό που έχει χάσει, σε αυτό το σημείο, δεν είναι η Βρισηίδα. Είναι η πεποίθηση ότι άξιζε ποτέ να πολεμήσει για οτιδήποτε από όλα αυτά.
Η οργή έχει ξεπεράσει την αρχική της αιτία. Δεν αφορά πια την προσβολή του Αγαμέμνονα· έχει γίνει ο φακός μέσα από τον οποίο ο Αχιλλέας βλέπει ολόκληρο τον πόλεμο.
Ο Μηχανισμός
Εδώ είναι το σημείο που μπερδεύει όποιον θυμάται μόνο τον λοιμό και τον ιερέα: η μῆνις — η οργή που το ποίημα ονομάζει με την πρώτη του κιόλας λέξη — δεν παραμένει ανάλογη με αυτό που την πυροδότησε. Γίνεται αυτοσυντηρούμενη. Μόλις ο Αχιλλέας αναδιοργανώσει την ταυτότητά του γύρω από το ότι αδικήθηκε, το αδίκημα δεν χρειάζεται πια νέο καύσιμο για να συνεχίσει να καίει. Η διόρθωση της αρχικής αδικίας δεν θα το έλυνε καν, γιατί η δυσαρέσκεια έχει σιωπηλά μετατραπεί σε κάτι άλλο: σε στάση, σε οπτική γωνία, σε τρόπο σχέσης με όλους γύρω του.
Γι' αυτό η πρεσβεία αποτυγχάνει τόσο ολοκληρωτικά. Διαπραγματεύονται με τον Αχιλλέα της λογομαχίας — αυτόν που ήθελε να αποκατασταθεί το κύρος του. Όμως ο Αχιλλέας της σκηνής έχει προχωρήσει πέρα από το να θέλει να αποκατασταθεί οτιδήποτε. Πρόσεξε τι δεν ζητά: δεν ζητά ποτέ από τον Αγαμέμνονα να παραδεχτεί ότι είχε άδικο, δεν ζητά ποτέ μια συγγνώμη που θα τον ικανοποιούσε πραγματικά. Δεν απομένει τίποτα να προσφερθεί, γιατί αυτό που προστατεύει τώρα είναι η ίδια η οργή, όχι η πληγή από κάτω της.
Ο Καθρέφτης
Ξέρεις έναν Αχιλλέα. Ίσως έχεις υπάρξει ένας.
- Ο αποξενωμένος συγγενής που έχει απορρίψει κάθε απόπειρα συμφιλίωσης για μια δεκαετία, πολύ καιρό αφού κανείς δεν θυμάται για ποιο πράγμα ακριβώς ήταν ο αρχικός καβγάς — γιατί η ίδια η απόσταση έχει γίνει η σχέση.
- Ο διαδικτυακός λογαριασμός που έφτιαξε το όνομά του αδικημένος για ένα θέμα και τώρα δεν μπορεί να σταματήσει, γιατί το κοινό ήρθε για τον θυμό, όχι για την αρχική αιτία, και ο αλγόριθμος ανταμείβει την παράσταση του αδικημένου περισσότερο από το να έχει δίκιο.
- Η εταιρεία που έχτισε ολόκληρη ταυτότητα μάρκας γύρω από τον ρόλο του μαχητικού αουτσάιντερ απέναντι σε κάποιον εταιρικό κακό, χρόνια αφότου έπαψε να είναι και μαχητική και αουτσάιντερ — γιατί το «εμείς είμαστε αυτοί που αδικήθηκαν» είναι καλύτερη ιστορία από το «κερδίσαμε, τελικά».
Σε αυτό στηρίζεται η οικονομία της αγανάκτησης, και ο Όμηρος το εντόπισε τρεις χιλιάδες χρόνια πριν στηθεί οποιαδήποτε πλατφόρμα για να το εμπορευματοποιήσει: η δυσαρέσκεια, όταν διαρκέσει αρκετά, παύει να είναι απάντηση σε έναν τραυματισμό και γίνεται πηγή ταυτότητας ακόμη και εισοδήματος.
Γι' αυτό ακριβώς είναι τόσο δύσκολο να πείσεις κάποιον να την αφήσει — δεν του ζητάς απλώς να εγκαταλείψει ένα παράπονο. Του ζητάς να βρει ποιος είναι χωρίς αυτό.
Ο Αχιλλέας επιστρέφει, τελικά, όχι μέσα από καλύτερη διπλωματία αλλά μέσα από κάτι χειρότερο από οποιαδήποτε προσφορά θα μπορούσε να κάνει ο Αγαμέμνονας: μια θλίψη μεγαλύτερη από τη δυσαρέσκεια. Χρειάζεται να χάσει τον Πάτροκλο για να φανεί επιτέλους μικρή η οργή.
Διάβασε τη σειρά: ← Προηγούμενο: Η Λογομαχία για τη Βρισηίδα · Επόμενο: Η Συμφωνία του Σαρπηδόνα → · Και τα 10 κείμενα
